مرتكب معصيت شوند ، نيازى به توبه نيست ، زيرا گناهان بدرىها بخشيده شده است . « 1 » 9 . اجتهاد صحابه : لازم بود ، اشتباهات بزرگ برخى از صحابه به گونه‌اى توجيه شود . اين اشتباهات در زمينهء موضع‌گيرى و صدور فتوا وجود داشت . چنان كه برخى از آنان به جنگ با هم پرداختند و بسيارى از مسلمانان بىگناه را به ناحق به كشتن دادند . شمارى نيز عليه امام زمان و خليفه شرعى خود شوريدند و با او جنگيدند . چنان كه در جمل ، صفين و نهروان به رويارويى با امام على ( ع ) پرداختند . اين اشتباهات بزرگ و خطرناك را نتوانستند با راه حل‌هاى قبلى توجيه كنند . از اين رو مسألهء اجتهاد صحابه را پيش كشيدند و مدعى شدند : « همهء صحابه ، مجتهدند » « 2 » و اعتراضى بر مجتهد وارد نيست ، بلكه اگر به صواب رسيد ، دو پاداش مىبرد و اگر خطا كرد ، يك پاداش . با اين معيار ، معاويه و طلحه و زبير را سزاوار پاداش اعلام و آنان را وارد بهشت كردند . بر همين اساس آن دسته از صحابه كه ربا و شراب خمر را حلال كردند ، مأجورند و سزاوار پاداش . خالد بن وليد كه مالك بن نويره را بىگناه كشت و در همان شب ، با همسر مالك همبستر شد ، به خاطر همين اجتهادش ، پاداش مىبرد . خلاصه اين كه گروهى از صحابه همچون على و يارانش بر صواب و حق‌اند ؛ پس دو اجر دارند و آن دسته از صحابه كه به خطا رفتند ، همچون معاويه و اطرافيانش ، يك آجر . آنچه آن‌ها انجام دادند ، بر پايهء اجتهاد بود و عمل به اجتهاد واجب ، و واجب موجب فسق نمىشود . « 3 » به تعبير ديگر ، آن دسته از صحابه كه در فتنه‌ها شركت كردند ، همگى عادل هستند ، زيرا بر پايه

--> ( 1 ) . بنگريد : الصحيح من سيرة النبى الاعظم ( ص ) ، 5 / 135 - 139 . ( 2 ) . بنگريد : التراتيب الاداريه ، 2 / 364 - 366 . ( 3 ) . بنگريد : فواتح الرحموت ، 2 / 156 - 158 .